Berserkjahraun: Sagan af Berserkjagötu við Bjarnarhöfn
Milli Stykkishólms og Grundarfjarðar, norðan megin á Snæfellsnesi, breiðist grágrænt hraun út frá hlíðum Bjarnarhafnarfjalls. Þetta er Berserkjahraun, um 4.000 ára gamalt hraun sem dregur nafn sitt beint af einum þekktasta atburði Eyrbyggja sögu. Undir þykkri mosabreiðunni leynist bæði stórbrotin jarðfræði og saga um svik sem Íslendingar hafa sagt hver öðrum í tæp þúsund ár.
Hvernig hraunið varð til
Berserkjahraun varð til í gosum úr fjórum gjallgígum sem liggja í röð meðfram hlíðum Bjarnarhafnarfjalls, sem er hluti af Snæfellsnes UNESCO Global Geopark. Jarðfræðingar telja að gosin hafi átt sér stað fyrir um 3.600 til 4.000 árum, sem gerir hraunið með þeim eldri á nesinu fremur en afurð nýrri eldvirkni á Íslandi. Hraunið rann til vesturs og norðurs frá gígunum og niður að ströndinni. Á árþúsundunum sem liðið hafa hefur mosi breiðst yfir nánast hvert einasta horn og mýkt úfið hraunið upp í djúpgræna mosapúða sem mæta sjónum gesta í dag. Hraunið liggur rétt vestan við Helgafell, hið helga fell úr sögunum, og teygir sig á milli Stykkishólms og Grundarfjarðar.
Sagan af berserkjunum tveimur
Í Eyrbyggja sögu segir frá Vermundi mjóa, bónda í Bjarnarhöfn þar skammt frá, sem flutti með sér tvo sænska berserki, þá Halla og Leikni, frá Noregi. Þegar Vermundur vildi ekki hafa þá lengur, fékk hann bróður sínum, Víga-Styr, þá. Styr gerði við þá samkomulag: ef berserkirnir gætu rutt færan veg í gegnum hraunið til að tengja bæina saman, fengi annar þeirra að giftast dóttur hans. Halli og Leiknir ruddu veginn á skömmum tíma, sem var mikið afrek í þessu erfiða landslagi. Styr, sem vildi ekki standa við samkomulagið, lét drepa hina örmagna berserki í heitu gufubaði og jarða þá í hrauninu, frekar en að láta af giftingunni verða.
Berserkjagata í dag
Gatan sem þeir tveir eiga að hafa rutt, Berserkjagata, er enn sýnileg þar sem hún sker hraunið, og er henni stundum lýst sem einum elsta manngerða vegi á Íslandi. Við fornleifarannsóknir nálægt leiðinni fannst dys með beinum tveggja óvenju stórra manna, sem þjóðtrúin hefur lengi tengt við berserki sögunnar. Malarvegur liggur í lykkju um hraunið og tengist vegi 54. Hann er yfirleitt fær á venjulegum bílum við góðar aðstæður og gefur gestum tækifæri á að ganga hluta af hinni fornu götu og skoða mosavöxnu gígana í návígi.
- Leiðin þangað: Um 15-20 mínútna akstur frá Stykkishólmi um veg 54, og sveigt inn á malarveginn sem liggur í gegnum hraunið
- Tími: Áætlið 30-60 mínútur fyrir stutta göngu um Berserkjagötu; lengur ef þið ætlið að skoða gígana
- Búnaður: Góðir gönguskór fyrir ójöfnuna og mosann í hrauninu; bíll sem hentar fyrir malarvegi
- Besti tíminn: Best er að heimsækja svæðið í dagsbirtu á bílaleigubíl. Athugið færðina á veturna þar sem snjór og ís geta haft áhrif á malarveginn
Gisting
Stykkishólmur Inn er staðsett í gamla bænum í Stykkishólmi þar sem allt er í göngufæri, í um 15-20 mínútna akstursfjarlægð frá Berserkjahrauni. Það er því tilvalinn upphafspunktur fyrir stutta morgun- eða síðdegisferð að hrauninu og Berserkjagötu, áður en haldið er áfram til Grundarfjarðar eða aftur inn í bæinn til að njóta útsýnisins yfir höfnina og Breiðafjörð. Bókið beint á Ourhotels.is til að fá besta verðið.
Ljósmynd: Helga Stolzenwald af Wikimedia Commons, í almannaeigu.