Geitabúið á Háafelli: Hittu sjaldgæfsta húsdýr Íslands
Íslenska geitin er eitt sjaldgæfasta búfé í heimi og á stórum hluta síðustu aldar munaði hársbreidd að hún hyrfi með öllu. Á Háafelli, starfandi býli í Hvítársíðu á Vesturlandi, geturðu gengið á meðal dýranna sem björguðu kynstofninum frá barmi útrýmingar. Bærinn er í um 30 mínútna akstursfjarlægð frá Hvítá Inn, sem gerir heimsóknina að auðveldri morgunferð á hinum klassíska Borgarfjarðarhring.
Kynstofninn sem nærri hvarf
Íslenska geitin er landnámskyn sem flutt var til landsins fyrir meira en þúsund árum og hefur verið erfðafræðilega einangrað síðan. Undir lok 20. aldar hafði stofninn dregist saman í innan við 100 dýr, sem var svo nálægt útrýmingu að einn harður vetur hefði getað þurrkað hann út. Verndunarræktun bjargaði stofninum: í upphafi 21. aldar voru geiturnar orðnar nokkur hundruð og árið 2022 var fjöldinn kominn í um 1.400 dýr. Stofninn er þó enn talinn í hættu og er íslenska geitin eina búfjárkynið sem ríkið styrkir sérstaklega til að tryggja afkomu þess.
Hvað er Háafell og hvers vegna það skiptir máli
Jóhanna Bergmann Þorvaldsdóttir og maður hennar tóku við Háafelli árið 1989 og hófu ræktun á íslenskum geitum til að koma í veg fyrir hrun stofnsins. Í gegnum árin byggðist upp ein stærsta verndarhjörð landsins á bænum, sem síðar var opnaður gestum sem Icelandic Goat Centre. Geiturnar hér eru vanar fólki og einstaklega vinalegar, svo heimsóknin minnir minna á dýragarð og meira á notalegt rölt um geitagerðið á meðan þú heyrir sögu þeirra af eigin raun.
Sagan geymir líka dálítinn stjörnuljóma. Geitur frá Háafelli voru notaðar í Game of Thrones: hafurinn Casanova frá Háafelli lék dýrið sem drekinn Drogon hrifsaði til sín í fjórðu þáttaröðinni (drekinn var tölvugerður og geitin slapp ósködduð). Þetta er smáatriðið sem fjölskyldur muna oft best eftir á leiðinni heim.
Skipuleggðu heimsóknina
Opið er yfir stutt tímabil á sumrin, svo það borgar sig að skipuleggja heimsóknina vel. Á staðnum er lítil bændabúð sem selur sápur úr geitamjólk, krem og aðrar húðvörur, ásamt ostum, kjöti og handverki sem unnið er á staðnum.
- Leiðarlýsing: um 30 mínútna akstur frá Hvítá Inn, ekið upp veg 523 inn í Hvítársíðu.
- Tímabil og opnunartími: opið u.þ.b. frá 1. júní til 31. ágúst, frá 11:00 til 18:00, og eftir samkomulagi utan þess tíma. Greitt er aðgangseyri inn í geitagerðið. Gott er að athuga opnunartímann áður en lagt er af stað, þar sem hann getur breyst á litlum bæjum.
- Tími: áætlaðu um klukkustund til að hitta geiturnar og skoða búðina; lengur ef þú ert með börn sem vilja alls ekki fara.
- Hvað skal taka með: góðir skór og vindheldur fatnaður (bærinn stendur í hlíð), auk reiðufjár eða greiðslukorts fyrir búðina.
Gisting
Hvítá Inn stendur á bökkum Hvítár á Hvítárbakka, rétt í miðjum Borgarfjarðardölum. Þaðan er Háafell í þægilegri hálftíma akstursfjarlægð upp með sömu á. Þessi miðlæga staðsetning gerir þér kleift að sameina heimsókn á geitabúið með fossum og heitum laugum svæðisins í einni afslappaðri dagsferð, í stað þess að þurfa að keyra alla leið aftur til Reykjavíkur. Bókaðu beint á Ourhotels.is til að fá besta verðið.
Mynd: Helgi Halldórsson frá Reykjavík, Íslandi í gegnum Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.